İslam Tarihinde Bilimin Biyoğrafik/Kronolojik Seyri

[08parpali]

İslam Tarihinde Bilimin Biyoğrafik/Kronolojik Seyri


Muhammed Firazi Gatafani : Hicri:161/776 tarihinde vefat etmiştir. Astronom ve Astrolog. Nucum (yıldızbilim) çalışmalarıyla tanınır.

Cabir bin Hayyan : Hicri : 200/815 tarihinde vefat etmiştir. İslam Simyası'nın kurucusu olarak bilinir. Kimya (Madenbilim) ve Botanik (Bitkibilim) üzerine yaptığı çalışmalarla çığır açar.

El-Kelbi : Hicri : 205/820 tarihinde vefat etmiştir. İslam öncesi Arap tarihi üzerine bir otorite kabul edilr. Çalışması bir çok coğrafi konuda gözlemler içerir.

İbni Kureyb el-Esmai : Hicri : 216/831 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafya çalışmalarının ilk örneklerinden olarak bilinir. Bitkiler, hayvanlar ve insan toplumun evrimi üzerine yazar.

Habeş el-Hasip : Hicri : 230/847 tarihinde vefat etmiştir. Astronom, Halife Me'mun ve Mu'tasım dönemlerinin astronomlarından olarak bilinir. 214/829 yılındaki güneş tutulmasını önceden tahmin eder. Zamanın enlemle belirlenmesine ilk önem veren astronom olur. Düzenlediği astronomik cetvellerle tanınır.

Ali ibni İsa el-Asturlabi : Hicri : 231/848 tarihinde vefat etmiştir. Memun dönemi astronomlarındandır. Adıyla anılan usturlab adlı astronomi aletini içad eder. Astronomi aletleri üzerine kitap yazar.

Harizmi : Hicri : 236/853 tarihinde vefat etmiştir. Astronomi, matematik (cebir) ve coğrafya üzerine çığır açıcı kitaplar yazar. el-Cebr ve'l Mukabele adlı kitabıyla cebir ilminin kurucusu kabul edilir. Logaritma hesapları onun isminden münhemdir. (el-Harizmi'nin Latince'deki söylenişi Algoritmi'dir)

İbni Rabban : Hicri : 247/861tarihinde vefat etmiştir. Tıp ve mukayeseli dinler tarihiüzerine yazdığı eserlerle tanınır. Fidevsu'l Hıkme'si islam tıbbının en önemli kaynakları arasına girer.

Ebu'l Abbas el-Fergani : Hicri : 245/851 tarihinde vefat etmiştir. Halife Mu'mun'dan sonra devam eden astronomi çalışmalarında görev alır. Ünlü kitabı Kitab fi Harekat el-Samavi ve Cevami ilm en-Nucum Latince'ye tercüme edilir. Dünyanın çapını 6500 mil olarak hesaplar. En büyük uzaklıklar ile gezegenlerin çapını da bulur.

Cahiz : Hicri : 255/868 tarihinde vefat etmiştir. Zooloji (Hayvanbilim) üzerine Kitab el-Hevevan'ı yazarak çığır açar.

El-Mahani : Hicri : 261/874 tarihinde vefat etmiştir. Astronom 232-252/853-866 yılları arasındaki ay ve güneş tutulmaları ve gezegen konjeksiyonlarını inceler.

Ebu Ma'şer el-Belhi : Hicri : 272/886 tarihinde vefat etmiştir. Astronom ve Astrolog. Çalışmalarıyla astronominin gelişmesine büyük katkılar sağlar.

Ebu Kamil eş-Şuca : Hicri : 280/893tarihinde vefat etmiştir. Cebir üzerine yazdığı Kitabu'ş-Şamil Harizmi'den sonra en önemlicebir kitabı olarak doğuda ve batıda ün yapar.

Ebu Hanife ed-Dineveri : Hicri : 282/895 tarihinde vefat etmiştir. Botanik (Bitkibilim) üzerine Kitabu'n-Nebat adlıansiklopedik eser yazar.

Kindi : Hicri : 293/905 tarihinde vefat etmiştir. Arapların ilk filozof-bilim adamı olarak meşhur olur. Tıp, simya, fizik, astronomi, tabiat felsefesi ve tercüme çalışmalarıyla bilim tarihinde etki yapar.

İbni Rüste : Hicri : 300/913 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafyacı ve astronom. Alaku'n-Nefse adlı tarih-coğrafya ansiklopedisini yazar.

İbni Hurdazbih : Hicri : 300/913 tarihinde vefat etmiştir. Kitab el-Mesalik ve'l Memalik'i ile kendisinden sonraki coğrafyacılara kaynaklık eder. Arap ticaret yolarının tarifini yapar. Çin, Kore ve Japonya'yı anlatır.



- R.İhsan Eliaçık - İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alınmıştır.
...devam edecek

[08parpali]

Ebu Zeyd el-Belhi : Hicri:310/922 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafuacı, özellikle harita yapımları ve yorumlarıyla ilgili Suver el-İklim adlı çalışmasıyla tanınır.

Ebu Bekir Razi : Hicri: 313/925 tarihinde vefat etmiştir. Tıp, Kimya ve Fizik çalışmalarıyla ünlenir. Özellikle tıp üzerine yazdığı Kitab-ı el Havi doğuda ve batıda büyük etki uyandırır.

El-Neyrizi : Hicri:310/922 tarihinde vefat etmiştir. Astronomik cetveller hazırlar. Sistemli gözlemler yaparak araştırmaları hakkında kitaplar yazar.

Ebu Abdullah el-Battani : Hicri:317/929 tarihinde vefat etmiştir. Astronom, Latincede Albetenius olarak tanınır. Zic-i Sabi adlı eseri batı dillerine defalarca tercüme edilir. Bütün hayatı yıldızları gözlemekle geçirir. Trigonometri'de tanjant ve kotanjantları tanıtır. Kotanjantların derece olarak gösteren bir tablo hazırlar.

Ebu Osman ed-Dımeşki : Hicri:320/932 tarihinde vefat etmiştir. Tabib, matematikçi ve mütercim.

El-Istahri : Hicri:339/950 tarihinde vefat etmiştir. Bilimsel coğrafyacı. Haritaları sık sık kullanarak coğrafya'da Belhi'nin çizgisini sürdürür.

Mes'udi : Hicri:345/956 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafya bilgini, jeolog, tarihçi, seyyah ve tabiat filozofu. Murucu'z-Zeheb (Altın Çayırlar) adlı tarih ve coğrafya ansiklopedisini yazar.

El-Hazin : Hicri:350/961 tarihinde vefat etmiştir. Cebir üzerine yaptığı çalışmalarla dikkat çeker. Konik kesitler kullanarak kubik denklemleri çözer.

İbnu Havkal : Hicri:367/977 tarihinde vefat etmiştir. İstahri'nin kitabına önemli sayıda ek bilgilerle yeniden ele alır. Belhi ve İstahriyle devam eden bilimsel coğrafya okulunu sürdürür.

İbnu'l- A'lem : Hicri:374/984 tarihinde vefat etmiştir. Astronom (Uzaybilimci). Zic-Adudi'yi yazar. Cetvelleri uzun yıllar kullanılır. Dünyanın küre şeklinde olduğunu ve bu nedenlede herhangi bir yerde bulunabileceğini belirtir. Jupiter'in uydularını keşfeder. Kuyruklu yıldızların dış merkezli yörüngelerini belirler.

El-Makdisi : Hicri:375/985 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafyacı. İslam dünyasının seyahat ve gözleme dayalı bir coğrafyasını yazar. Eseri islam topraklarının en güzel coğrafi incelemelerinden birisi olur.

Abdurrahman el-Sufi : Hicri:376/986 tarihinde vefat etmiştir. Müslüman astronomların en büyüklerinden birisi olarak kabul edilir. Kitab el Kevakip el-Sabite el-Musavvere (Resimli Sabit Yıldızlar Kitabı)'nı yazar.

El-Kuhi : Hicri:378/988 tarihinde vefat etmiştir. Şerefu'd-Devle tarafından kurulan rasathanenin baş sorumlusu olur. Astronomi ve matematik üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır.

Ebu Mahmud el-Hucendi: Hicri:382/992 tarihinde vefat etmiştir. Geometri bilgini. Uzay üçgenlerine uygun sinus teorominin yaratıcısı olarak kabul edilir.

İbni Cülcül : Hicri:384/994 tarihinde vefat etmiştir. Endülüslü tabib, tıp ve felsefe tarihçisi. Tabakatu'l Etibba ve'l Hukema'yı yazar. Eserinde Yunan ve İslam düşüncesinde daha çok tıp ve felsefe alanında ün yapmış 57 kişinin biyoğrafisine yer verir.

Ebu'l Vefa Bozcani : Hicri:388/998 tarihinde vefat etmiştir. Matematikçi, Astronom, Trigonometri'nin kurucusu. Ayın menzili ile ilgili ''hız denklemini'' icad eder. Sinus teoreminin üçgenlere uygunluğunu gösterir. Sinus tabloların oluşturulmasında oldukça yeni bir teknik bulur.

Ebu'l Kasım Macriti : Hicri:398/1007 tarihinde vefat etmiştir. Matematikçi ve Kimyacı. Zic-i Harizmi'yi yazar. Usturlab aletiüzerine bir risale yazar. Eserleri Latince'ye tercüme edilir.

İbni Yunus : Hicri:399/1009 tarihinde vefat etmiştir. Astronomi alimi ve matematikçi. İslam dünyasında hazırlanmış en kapsamlı astronomi cetvellerden birisi olan ez-Zicü'l-Hakimi'sini yazar. Ayrıca matematik, trigonometri vs. üzerine önemli eserler kaleme alır. Logaritma'nın bulunmasından önceki toplama-çıkarma denklemini icad eder.

Ebu'l Kasım Zehravi : Hicri:404/1013 tarihinde vefat etmiştir. Kurtubalı Tabib-Cerrah. Et-Tasrif adlı tıp ansiklopedisini yazar.

İbnu Irak : Hicri:427/1036 tarihinde vefat etmiştir. Geometri ve stronomi bilgini. Buruni'nin hocası. Yirmiye yakın eser yazar.

İbni Sina : Hicri:428/1037 tarihinde vefat etmiştir. Knun fi't-Tıp'ı yazar. Razi'nin el-Havi'sini geride bırakır. Doğuda ve batıda büyük etkiler uyandırır. Batıdaki çoğu tıp tarihi eserlerinde büyüklüğü Hipokrat'dan bile önce kabul edilir.

İbnu'l Heysem : Hicri:430/1039 tarihinde vefat etmiştir. Fizik, Matematik, Geometri bilgini. Batıda Alhazen olarak bilinir. Optiküzerine yaptığı çalışmalar ve buluşlarla batıda büyük etki yapar. İlm-i Menazir (Optik bilimi) adlı eseri Latince'ye çevrilir. ve üzerinde çalışmalar yapılır. Bilimsel/deneysel metodu islam dünyasından ziyade Rönesans batısında yankı bulur. Galileu'nun deneysel bilim devriminin alt yapısını oluşturur.


- R.İhsan Eliaçık - İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alınmıştır.
...devam edecek

[08parpali]

Biruni : Hicri : 453/1061 tarihinde vefat etmiştir. Filozof, seyyah, matematikçi, astronom, coğrafyacı, tarihçi, tıpçı, botanikçi, simyacı vb. ansiklopedik birikimiyle bütün zamanların en büyük islam alimi ve büyük bilim adamı olarak tarihe geçer.

Zekali (İbn Zerkyal) : Hicri : 460/1067 tarihinde vefat etmiştir. Astronomi bilgini, dönemin ünlü rasatçılarından, Sahife Zerkaliye adlı usturlabı icad eder. Zicler ve geometrik cetvelleri hazırlar.

Ömer Hayyam : Hicri : 517/1123 tarihinde vefat etmiştir. Matematikçi, astronom, şair. Selçuklu sultanı Melihşah'ın Rey şehrinde kurdurduğu rasathanede görev alır. Arkadaşlarıyla birlikte Tarih-i Calali diye bilinen tropikal yılın hassas olarak hesaplanmasına dayalı takvimi hazırlar. Georgiyan takvimi 3250 yılda bir yanılırken Hayyam'ın takviminin yanılgı oranı 500 yılda birdir.

İbni Bace : Hicri : 533/1138 tarihinde vefat etmiştir. Tıp çalışmalarını Endülüs'te devam ettirir. Musiki kitabı oldukça etkili olur.

Ebu Abdullah el-İdrisi : Hicri : 550/1158 tarihinde vefat etmiştir. Nüzhet-i Müştak adlı büyük coğrafya kitabını yazar.

Ebu'l Ala ez-Zuhr : Hicri : 557/1161 tarihinde vefat etmiştir. Endülüslü Zuhr ailesinin ünlü hekimi olarak bilinir. Batıda Avenzor olarak tanınır. Razi ve İbni Sina'dan sonra islam aleminin en büyük hekimi olarak tanınır.

Ebu Abdullah el-Mazini: Hicri : 564/1169 tarihinde vefat etmiştir. Acayib el-Mahlukat adlı seyehat kitabını yazar. Kitabının ismi kendisinden sonra coğrafya kitaplarında sık sık kullanılır.

Ebu'l Kasım el-Iraki : Hicri : 580/1184 tarihinde vefat etmiştir. Cabir ve Razi'den sonra en büyük kimyacılardan birisi olarak tanınır. Kendine özgü deney ve gözlemleriyle dikkat çeker. Daha ziyade Cabir'in çizgisini sürdürür.

İbni Tufeyl : Hicri : 581/1185 tarihinde vefat etmiştir. Filozofluğun yanı sıra tıp üzerine de önemli çalışmalarıyla tanınır.

İbni Rüşd : Hicri : 595/1198 tarihinde vefat etmiştir. Tıp bilgisi daha çok teorik olup, pratik tabiblik de yapar. Kitab el-Külliyat el-Tıp adlı kitabı batı dillerine tercüme edilir. Anatomi, fizyoloji, patoloji, teşhis, eczacılık, hijyen ve ilaçlardan bahseden kitabıyla felsefe de olduğu gibi tıbda da batıyı derinden etkiler.

Fahreddin er-Razi : Hicri : 605/1209 tarihinde vefat etmiştir. Fizik ve Matematik üzerine Mabahis eş-Şarkiyye ve Muhassal adlı kitaplarını yazar. Astroloji üzerini de Sırr el-Mektum'u yazar.

Abdurrahman el-Hazini : Hicri : 618/1221 tarihinde vefat etmiştir. Fizik, mekanik, hidrostatik üzerine Mizan el-Hikme'sini yazar. Eserinde sıvı maddelerin özğül ağırlıkları, yer çekimi, ağırlık ve havanın kaldırma kuvveti, kılcal borularda suyun yükselişi, suların sıcaklığı, kaldıraç kanunu, kaldıraçta denge ve zaman ölçümü vb. konuları ustalıkla işler.

İbni Nefis : Hicri : 625/1227 tarihinde vefat etmiştir. Kahiredeki Mnsurihastahanesinin baş hekimi olarak tanınır. Akciğer damarlarının anatomisi üzerine çalışarak, ilk defa kan dolaşımından bahseder, akciğerlerin kanı temizlediğini Servetus'dan üç yüz yıl önce söyler.

İbniu'l Baytar : Hicri : 646/1248 tarihinde vefat etmiştir. Endülüslü ünlü botanik (bitkibilim) alimi. el-Müfredat adlı kitabı batı dillerine çevrilir.

Şehabeddin Tifaşi : Hicri : 651/1253 tarihinde vefat etmiştir. Metalurji (Maden bilim) bilgini. Ezharu'l Efkar adlı kitabı batı dillerine çevrilir.


- R.İhsan Eliaçık - İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alınmıştır.
...devam edecek

[08parpali]

İbni Usaybia: Hicri : 668/1269 tarihinde vefat etmiştir. Tabib ve tıp biyoğrafisi yazarı. Uyunu'lEnba fi Tabakatu'l Etibba adlı eseri kendi dönemine kadar gelen ünlü tıpçıları kaleme alması bakımından bir nevi dünya doktorlar tarihi biyoğrafisidir.

İbni Hamza el-Mağribi : Matematik üzerine önemli eserler yazar. Mağripte yetişir.

Molla Bakır Yazdi : Matematik üzerine yazdığı eserlerle tanınır. İran'da yetişir.

Hasan el-Merrakuşi : Hicri : 671/1262 tarihinde vefat etmiştir. Matematikçi. Trigonometri'de grafik metodunu geliştirir ve trigonometrik tablolar hazırlar.

Ebu'l Fida el-Eyyubi : Hicri : 672/1273tarihinde vefat etmiştir. Kendisinden önceki coğrafyaya yapılmış katkıları, özellikle Ptoletmy, el-İdrisi ve İbni Said'inkileri tümüyle özümser. En önemli coğrafya çalışması olan Takvim el-Buldan yoğun bir bilgiyi ve bilgi seçimindeki dengeyi sergiler. Modern Avrupa coğrafyacıları tarafından büyük ilgi görür.

Nasıreddin Tusi : Hicri : 673/1274 tarihinde vefat etmiştir. Cengiz han tarafından kurulan Mereğa'daki rasathane'de görev alır. Felsefe, astronomi, matematik, trigonometri, uzay geometrisi üzerine orjinal fikirler geliştirir.

Zekeriyya el-Kazvini : Hicri : 682/1283 tarihinde vefat etmiştir. Coğrafya ve zooloji bilgileri içeren Acayip el-Mahlukat ve Garaib el-Mevcudat, Acaib el-Buldan adlı iki eseriyle tanınır. Bilimsel coğrafya anlayışıyla coğrafyaya yeni bir yön katar.

Şemseddin ed-Dımeşki : Hicri : 728/1327 tarihinde vefat etmiştir.Kozmoğrafya çalışması olan Nuhbet el-Dehr fi Acaib el-Berr ve'l Bahr'de özellikle Güney Hindista'ın kromandal kıyıları için önemli bilgiler verir.

Cildaki : Hicri : 762/1360 tarihinde vefat etmiştir. İslam simyasının Cabir'den sonraki son büyük simyası olarak bilinir. Cabir, Razi ve İbni Umeyl'in kimya teorilerini özümseyerek son şeklini verir.

İbni Batuta : Hicri : 778/1377 tarihinde vefat etmiştir. Bütün ortaçağın en büyük seyyahı olarak ün yapar. Gezilerini Rıhletu İbni Batuta (İbni Batuta Seyehatnamesi) eserinde toplar.

Kemaleddin ed-Demiri : Hicri : 808/1406 tarihinde vefat etmiştir. Hayat el-Heyevan'ı yazar. Eserinde bine yakın hayvan isimini alfabetik sıraya göre verir. Zooloji (hayvanbilim) üzerine yazılmış en önemli eserler arasına girer. Özellikle hayvan pisikolojisi konusundaki tesbitleriyle kendisinden sonraki zooloji çalışmaları üzerinde etkili olur.

Kadızade : Hicri : 835/1432 tarihinde vefat etmiştir. Matematik ve astronomi üzerine çalışmalar yapar. Harizmi ve Nasıreddin Tusi'nin eserleri üzerine şerhler yazar. Eserleri Osmanlı bilimi üzerinde etkili olur, orta seviyeli ders kitabı olarak medreselerde okutulur.

Ali Kuşçu : Hicri : 879/1474 tarihinde vefat etmiştir. Timurlular ve Akkoyunlar'dan sonra Osmanlı sarayına intisab eder. Fatih tarafından müderrisliğe atanır. Astronomi ve matematik üzerine İstanbul'da çalışmalar yapar. Ayrıca kelam, usul-u fıkıh ve dil üzerine eserler yazar.

Sinan Paşa : Hicri : 891/1486 tarihinde vefat etmiştir. Matematik ve Astronomi üzerine eserler yazar. Talebesi Molla Lütfi'yi İstanbul'a gelen ünlü matematikçi ve Astronom Ali Kuşcu'dan ders almaya gönderir.

İbni Macid : Hicri : 896/1490 tarihinde vefat etmiştir. Denizcilik üzerine otuz tane eser yazar. Bunlardan en önemlisi Kitab el-Fevaid'de teorik ve pratik denizcilik bilgilerini anlatır.

Molla Lütfi : Hicri : 900/1495 tarihinde vefat etmiştir. Fatih ve II.Beyazıd döneminde yaşar. Sinan Paşa'nın talebesi olarak bilinir. Ali Kuşcu'dan ders alır. Matematik ve astronomi'de önemli eserler verir. En önemli eserlerden birisi yaklaşık yüz ilim dalını incelediği Mevzuatu'l-Ulum'dur. Dinsizlikle itham edilerek At Meydanı'nda kafası kesilerek idam edilir.

Mirim Çelebi : Hicri : 931/1525 tarihinde vefat etmiştir. Osmanlı Devleti'nde Kazızade ve Ali Kuşcu'dan sonra yetişen en önemli astronomi-matematikçi olarak tanınır. Uluğ Bey ve Ali Kuşcu'nun eserlerine şerhler yazar.

Piri Reis : Hicri : 962/1554 tarihinde vefat etmiştir. Yavuz'a takdim ettiği dünya haritasında İspanya, Doğu Afrika, Atlas Denizi ve Amerika'nın bilinen kısımları ile Antil adaları yer alır. Denizcilik üzerine yazdığı Kitabu'l Bahriye'yi de Kanuni'ye sunar. Entrikalar sonucu Mısır'da idam edilir.



- R.İhsan Eliaçık - İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alınmıştır.
...devam edecek

[08parpali]

Katip Çelebi : Hicri : 1067/1657 tarihinde vefat etmiştir. Osmanlı coğrafya, tarih ve astronomi bilgini olarak ün yapar. Osmanlı dışında Hacı Halife olarak bilinir. Dünya çapında ün kazandığı eseri Keşfû'z-Zunun Arapça bibliyoğrafya eseridir. Eserde bilim ve fen ilimleri üzerine yazılmış kitaplar tanıtılır. Ayrıca coğrafya kitabı Cihannuma ve deniz savaşlarından bahseder. Tuhfetu'l-Kibar'ı Türkçe olarak kaleme alır.

Evliya Çelebi : Hicri : 1093/1682 tarihinde vefat etmiştir. İbni Batuda'dan sonra islam dünyasının en büyük seyyahı olarak bilinir. Yazdığı Seyahat-name (Tarih-i Seyyah) adlı Türkçe eseriyle coğrafya biliminin gelişmesine önemli katkılarda bulunur.



- R.İhsan Eliaçık - İslâm'ın Yenilikçileri kitabından alınmıştır.
...bu bölüm burada bitmiştir.