keops
Newbie
 Offline
Mesaj Sayısı: 27
|
 |
« Yanıtla #2 : Ekim 17, 2009, 10:08:08 » |
|
ŞEHZADENİN HİKÂYESİ
Bir zamanlar, içinde bulunduğumuz şehirde, hayatın en önemli sorununun insanının kendisi
olabilmesi ya da olamaması olduğunu keşfetmiş bir şehzade yaşamıştı. Kendi keşfi bütün
hayatıydı, bütün hayatı da kendi keşfi. Kısa hayatının bu kısa ifadesini Şehzadenin kendisi
yazdırmıştı; hayatının sonuna doğru, keşfinin hikâyesini kaleme aldırmak için bir kâtip tuttuğu
zaman. Şehzade söylüyor, Kâtip yazıyordu.
O zamanlar, -yüz yıl önce- şehrimiz, sokaklarında milyonlarca işsizin şaşkın tavuklar gibi
gezindiği, yokuşlarından çöplerin, köprü altlarından lâğımların aktığı, bacalarından zift renginde
kara dumanların fışkırdığı ve otobüs duraklarında bekleyenlerin acımasızca dirsekleştiği bir yer
değildi daha. O zamanlar, atlı tramvaylar o kadar yavaş giderdi ki, hareket ederken inip
binebilirdiniz, Boğaz vapurları o kadar ağır yol alırdı ki, bazı yolcular bir iskelede iner, ıhlamur,
kestane ve çınar ağaçlarının altından güle konuşa öteki iskeleye kadar yürür, iskele kahvesinde
bir çay içtikten sonra, ancak yetişen aynı vapura binip yollarına devam ederlerdi. O zamanlar,
ceviz ve kestane ağaçları kesilip üzerlerine sünnetçilerin ve terzilerin el ilanları yapıştıracağı
elektrik direklerine dönüştürülmemişti daha. Şehrin bittiği yerde, çöplükler ve üzerleri elektrik
ve telgraf direkleriyle kaplı kel tepeler değil, kederli ve acımasız padişahların avlandığı
ağaçlıklar, yeşillikler ve korular başlardı. Daha sonra şehri saran lâğım borularının, parke taşlı
yolların ve apartman binalarının yok edeceği bu yeşil tepelerin birindeki av kasrında, Şehzade,
yirmi iki yıl üç ay yaşamıştı.
Yazdırmak, Şehzade için, kendisi olabilmenin bir yoluydu. Maun bir masada oturan Kâtibine
yazdırırken ancak kendisi olabildiğine inanırdı Şehzade. Gün boyunca kulaklarının içinde işittiği
başkalarının seslerinin, kasrının odalarında aşağı yukarı yürürken aklına takılan başkalarının
hikâyelerinin yüksek duvarlarla çevrili bahçesinde gezinirken bir türlü etkisinden kurtulamadığı başkalarının düşüncelerinin
hakkından ancak Kâtibine yazdırırken gelebilirdi. "İnsanın kendisi olabilmesi için, içinde
yalnızca kendi sesini, kendi hikâyelerini, kendi düşüncesini bulabilmesi gerekir!" derdi Şehzade
ve Kâtip yazardı.
Ama, yazdırırken Şehzadenin içinde yalnızca kendi sesini duyduğu anlamına da gelmezdi bu.
Tam tersi, bir hikâye anlatmaya ' başladığı zaman, bir başkasının hikâyesini düşündüğünü;
tam kendi düşüncesini geliştireceği sırada, bir başkasının söylediği başka bir düşünceye
takıldığını; tam kendi öfkesine kapılmışken, bir başkasının öfkesini de içinde duyduğunu bilirdi
Şehzade. Ama insanın, içinde duyduğu bu seslere karşı sesler çıkarak, hikâyelere karşı başka
hikâyeler uydurarak, Şehzadenin deyişiyle, "başkalarının hırıltılanyla boğuşa boğuşa," ancak
kendi sesini yakalayabileceğini de bilirdi. Yazdırmanın, bu kavganın kendi lehine sonuçlanacağı
bir savaş alanı olduğunu düşünürdü.
Şehzade, bu savaş alanında, düşüncelerle, hikâyelerle, kelimelerle boğuşurken, kasrının
odalarında aşağı yukarı dolaşır, bir merdivenden yukarı çıkarken söylediği cümleyi, çıkan
merdivenin başladığı yere inen öteki merdivenden inerken değiştirir, sonra yeniden, ilk
merdivenden yukarı çıkarken ya da Kâtibin masasının tam karşısındaki divanına oturmuşken
ya da uzanmışken yazdırdığı cümleyi Kâtibine tekrarlattırırdı. "Oku bakalım," derdi Şehzade ve
Kâtip, efendisinin yazdırdığı son cümleleri tekdüze bir sesle okurdu:
"Şehzade Osman Celâlettin Efendi, bu topraklarda, bu lanetlenmiş topraklarda, insanın
kendisinin olabilmesinin en önemli sorun olduğunu, bu sorun gereğince çözülmedikçe,
hepimizin yıkıntıya, yenilgiye, köleliğe mahkûm olduğumuzu bilirdi. Kendisi olabilmenin bir
yolunu bulamamış bütün kavimler köleliğe, bütün soylar soysuzluğa, bütün milletler yokluğa,
hiçliğe, hiçliğe mahkûmdur derdi, Osman Celâlettin Efendi."
"Hiçliğe, iki değil üç kere yazılacak!" derdi Şehzade, merdivenlerden aşağı inerken ya da yukarı
çıkarken ya da kâtibin masasının çevresinde dönerken. Bunu öyle bir sesle ve tavırla söylerdi
ki, daha söyler söylemez çocukluğunda, ilk gençliğinde kendisine Fransızca öğreten Fransız
Fransuva Efendinin 'dikte' dersinde takındığı tavırları, attığı öfkeli adımlan, hatta çıkardığı öğretici sesi taklit ettiğine inanır ve bir
anda bütün 'zihinsel faaliyetini durduran', 'hayâl gücünün bütün renklerini solduran' bir
buhrana kapılırdı. Bu buhranlara alışık olan Kâtip, yılların verdiği deneyle kalemini elinden
bırakır, yüzüne bir maske takar gibi geçirdiği donuk, anlamsız ve boş bir ifadeyle 'kendim
olamıyorum' nöbetinin ve öfkesinin bitmesini beklerdi.
Şehzade Osman Celâlettin Efendinin çocukluk ve gençlik yıllarının anıları çelişkiliydi. Kâtip,
Osmanlı Hanedanının İstanbul'daki saraylarında, kasırlarında ve konaklarında geçen eğlenceli,
neşeli ve hareketli bir çocukluğun ve gençliğin mutluluk sahnelerini bir zamanlar çok sık
yazdığını hatırlıyordu, ama onlar eski defterlerde kalmıştı artık. "Annem Nurucihan Kadın
Efendi, en sevdiği karısı ve gözdesi olduğu için, babam Sultan Abdülmecit Han, otuz çocuğu
içinde en çok beni severdi," diye açıklamıştı yıllar önce bir seferinde Şehzade ve: "Otuz çocuğu
içinde babam Sultan Abdülmecit Han en çok beni sevdiği için, ikinci karısı annem Nurucihan
Kadın Efendi, hareminin gözdesiydi," demişti bir başka seferinde gene yıllar önce bu mutluluk
sahnelerini yazdırırken.
Dolmabahçe Sarayının harem dairesinin kapılarını aça kapaya, merdivenlerinden ikişer ikişer
atlaya atlaya kendisini kovalayan ağabeyi Reşat'tan kaçarken küçük Şehzadenin kapıyı
suratına kapadığı zenci harem ağasının bayıldığını yazmıştı Kâtip. On dört yaşındaki ablası
Münire Sultanın, kırk beş yaşındaki dangalak bir paşaya verildiği günün gecesinde, sevimli
küçük kardeşini kucağına alıp ağlayarak, yalnızca ondan, ondan uzak düşeceği için üzüldüğünü
söylediğini ve Şehzadenin beyaz yakasının ablanın gözyaşlarıyla sırılsıklam olduğunu yazmıştı
Kâtip. Kırım Harbi yüzünden İstanbul'a gelen İngiliz ve Fransızlar şerefine verilen bir eğlencede
annesinin izniyle on bir yaşındaki bir İngiliz kızıyla dansetmekten başka içinde şimendiferlerin,
penguenlerin ve korsanların resmedildiği bir kitabın sayfalarına Şehzadenin gene aynı kızla
birlikte uzun uzun baktığını yazmıştı Kâtip. Babaannesi Bezmiâlenı Sultanın adının bir gemiye
verilmesi yüzünden yapılan törende, Şehzadenin tam iki okka güllü ve fıstıklı lokumu yiyerek
kazandığı iddiadan sonra, aptal ağabeyinin ensesine şaplak vurduğunu yazmıştı Kâtip.
Ağabeyleri ve ablalarıyla hep birlikte saray arabasıyla gittikleri bir Beyoğlu mağazasında onca mendil, kolonya şişesi, yelpaze, eldiven, şemsiye ve
şapka dururken, tiyatro oyunlarında kullanırız, diye ala ala, tezgâhtar çocuğun üzerindeki
önlüğü çıkartıp satın aldıkları sarayda işitilince cezalandırıldıklarını yazmıştı Kâtip. Şehzadenin
çocukluk ve ilk gençliğinde, her şeyi, doktorları, İngiliz Sefirini, pencerenin önünden geçen
gemileri, sadrazamları, gıcırdayan kapıların ve harem ağalarının cırlak seslerini, babasını, at
arabalarını, yağmurun pencerelere vuruşunu, kitaplarda okuduklarını, babasının cenazesi
arkasından ağlayanları, dalgaları ve piyano hocası İtalyan Guateli Paşayı taklit ettiğini yazmıştı
Kâtip ve Şehzade daha sonraki yıllarda her anlatışında aynı ayrıntılarla, ama öfke ve nefret
sözleriyle hatırlayacağı bu anıların hep, pastalar, şekerler, aynalar, müzik kutuları ve bol bol
oyuncak ve bol bol kitap ve yediden yetmişe düzinelerle kadın ve kız tarafından kendisine
verilen öpücüklerle, öpücüklerle birlikte düşünülmesi gerektiğini söylemişti.
Daha sonra, bir kâtip tutup kendi geçmişi ve düşüncelerini yazdırdığı zamanlarda, bu mutluluk
yılları için, "Çocukluğumun mutluluk yılları çok uzun sürdü," diyecekti Şehzade.
"Çocukluğumun budala mutluluğu o kadar uzun sürdü ki, tam yirmi dokuz yaşına kadar budala
ve mutlu bir çocuk olarak yaşadım. Tahta oturtacağı bir şehzadeye yirmi dokuz yaşına kadar
budala ve mutlu bir çocuk hayatı sürdürtebilen bir imparatorluk, tabii ki yıkılmaya dağılmaya,
yok olmaya mahkûmdur." Yirmi dokuz yaşına kadar Şehzade taht nöbetinde beşinci olan her
şehzadenin yapacağı kadar eğlenmiş, kadınlarla sevişmiş, kitaplar okumuş, mülk ve eşya
edinmiş, müzik ve resimle yüzeysel olarak ilgilenip daha da yüzeysel olarak askerliğe merak
sarmış, evlenmiş, ikisi erkek üç çocuk sahibi olmuş ve herkes gibi dostlar ve düşmanlar
edinmişti. Daha sonra, "Bütün bu yükten, bu eşyalardan ve kadınlardan, dostlardan ve budala
düşüncelerimden kurtulmak için yirmi dokuz yaşıma gelmem gerekiyormuş demek," diye
yazdıracaktı Şehzade. Yirmi dokuz yaşındayken hiç beklenmedik bazı tarihi gelişmeler sonucu
bir anda taht nöbetinde sırası beşincilikten, üçüncülüğe çıkıvermişti. Ama, Şehzadeye göre,
olayların "hiç beklenmedik," olduğunu budalalar söylerdi hep; çünkü düşünceleri ve iradesi
kadar ruhu da çürümüş olan amcası Sultan Abdülaziz'in hasta olup ölmesinden
ve onun yerine geçen büyük ağabeyinin de kısa bir süre sonra delirmesi üzerine tahttan
indirilmesinden doğal bir gelişme düşünülemezdi. Bunu yazdırdıktan sonra, kasrının
merdivenlerini çıkarken, tahta oturan ağabeyi Abdülhamit'in de, en büyük ağabeyi kadar deli
olduğunu söylerdi Şehzade ve öteki kanattan merdivenleri inerken de taht sırası kendisinden
önce olan ve bir başka konakta kendisi gibi tahta oturmayı bekleyen öteki şehzadenin de, öbür
ağabeylerinden daha da deli olduğunu, belki de bininci kere yazdırır ve Kâtip bu tehlikeli
sözleri, bininci kere yazdıktan sonra, Şehzadenin ağabeylerinin neden delirdiklerine, neden
delirmek zorunda olduklarına, Osmanlı şehzadelerinin neden delirmekten başka bir şey
yapamayacaklarına ilişkin açıklamaları yazardı sabırla.
Çünkü bütün hayatı boyunca bir imparatorluğun tahtına oturmayı bekleyerek yaşayan
herhangi biri delirmeye mahkûmdu zaten; çünkü aynı düşlerle bekleyen ağabeylerinin
delirdiğini gören herhangi biri, zaten delirmek-delirmemek açmazına sıkışacağı için delirmek
zorundaydı ; çünkü insan delirmek istediği için değil, delirmek istemediği ve bunu sorun ettiği
için delirirdi; çünkü atalarının, büyük büyükbabalarının tahta oturur oturmaz öbür kardeşlerini
nasıl boğdurarak öldürdüğünü, bütün o bekleyiş yıllarında bir kerecik olsun düşünen her
şehzade, delirmeden yaşayamazdı artık; çünkü dedelerinden Üçüncü Mehmet'in, Padişah olur
olmaz, aralarında meme çocukları da olan on dokuz kardeşini tek tek nasıl idam ettirdiğini
herhangi bir tarih kitabından okuyan ve tahtına oturacağı devletin tarihini bilmek zorunda
olduğu için, kardeşlerini bir bir öldüren padişahların hikâyelerini okumak zorunda olan her
şehzade delirmeye mahkûmdu; çünkü sonu zehirlenmek, boğulmak, intihar kisvesi verilerek
öldürülmek olan dayanılmaz bekleyişin bir yerinde, delirmek "ben yarıştan çekiliyorum,"
anlamına geleceği için, ölümü bekler gibi tahtı bekleyen bütün şehzadelerin en kolay kaçış yolu
ve en derin ve en gizli istekleriydi de; çünkü kendisini denetleyen Padişahın muhbirlerinden ve
bu muhbir ağını delerek şehzadeye ulaşan aşağılık politikacıların kumpaslarından ve
tuzaklarından ve bütün o dayanılmaz taht hayâllerinden kurtulabilmek için iyi bir fırsattı
delirmek; çünkü tahtına oturmayı düşlediği imparatorluğun haritasına bir göz atan her
şehzade, yakın bir zamanda sorumluluğunu üzerine alacağı ve kendi, evet, yalnızca kendi buyruklarıyla yöneteceği memleketlerin ne kadar geniş, ne kadar
sınırsız, ne kadar uçsuz bucaksız olduğunu her kavrayışında deliliğin eşiğine gelmek
zorundaydı ve bu sınırsızlık duygusunu hissetmeyen her şehzade de bir gün bütün
sorumluluğunu yükleneceği imparatorluğun büyüklüğünü kavrayamadığı için zaten deli
sayılmalıydı. Sayıp döktüğü bu delirme nedenlerinin tam bu noktasında "Ben," derdi Şehzade
Osman Celâlettin Efendi, "Osmanlı İmparatorluğu"nu yöneten bütün o budalalardan,
çılgınlardan, ahmaklardan daha aklı başında biriysem bugün, bunun nedeni de işte bu çılgınca
sınırsızlık duygusudur! Bir gün omuzlarıma alacağım sorumluluğun sınırsızlığını düşünmek,
öteki iradesizler, güçsüzler, zavallılar gibi beni delirtmedi, hayır; tam tersine, bu duyguyu
dikkatle düşünmek beni kendime getirdi; bu duyguyu dikkatle, bütün iradem ve kararlılığımla
denetimim altına aldığım için ben hayatın en önemli sorununun insanın kendisi olabilmesi ya
da olamaması olduğunu keşfettim."
Taht nöbetinde beşincilikten üçüncülüğe çıkar çıkmaz kendini okumaya vermişti. Bir gün tahta
geçmeyi bir mucize olarak görmeyen her şehzadenin kendisini yetiştirmesi gerektiğini
düşünüyor, bunun da okumakla başarılacağına iyimserlikle inanıyordu. Hırsla okuduğu,
sayfalarını yutar gibi çevirdiği her kitaptan ileriye dönük 'yararlı düşünceler' çıkardığı, bu
düşünceleri kısa bir zaman içinde geleceğin mutlu Osmanlı Devletinde gerçekleştirmenin
hayâllerini tutkuyla kurduğu ve delirmemek için sarıldığı bu hayâllere inanabilmek, eski budala
ve çocuksu hayatını hatırlatan her şeyden bir an önce kurtulmak istediği için, karısını,
çocuklarını, eski eşyalarını ve alışkanlıklarım Boğaz kıyısındaki yalısında bırakarak, içinde yirmi
iki yıl üç ay yaşayacağı küçük bir av kasrına taşınmıştı. Yüz yıl sonra, parkeyle kaplı tramvay
yollarıyla, çeşitli Batı üsluplarının taklidiyle yapılmış korkutucu ve karanlık apartmanlarla, kız
ve erkek liseleri, bir karakol ve bir cami ve elbiseci, çiçekçi, halıcı ve kuru temizlemeci
dükkânlarıyla dolacak bir tepedeydi av kasrı. Şehzadenin kendini dışardaki hayatın
budalalıklarından korumak için ve Padişahın da bu tehlikeli kardeşi daha sıkı gözaltında
tutabilmek için ördürdüğü duvarların arkasından bir yüzyıl sonra, dallarına kara telefon
kabloları sarılacak ve gövdesine çıplak kadın resimli dergiler mandallanacak iri kestane ve çınar ağaçlan gözükürdü. Yüzyıl sonra bile, tepeyi terketmeyecek çılgın karga sürülerinin
çığlıklarından başka kasırda duyulan tek ses, rüzgarın denize doğru estiği günlerde, karşı
tepelerdeki kışlalardan gelen talim ve müzik gürültüsüydü. Şehzade, kasırda geçirdiği ilk altı
yılın, hayatının en mutlu dönemi olduğunu defalarca yazdırmıştı.
"Çünkü o dönem yalnızca okumuştum," derdi Şehzade. "Çünkü yalnızca okuduklarımın hayâlini
kurmuştum. Çünkü o altı yılda yalnızca okuduğum yazarların düşünceleri ve sesleriyle
yaşamıştım." Ve eklerdi: "Ama kendim de hiç olamamıştım, o altı yıl boyunca." Şehzade, bu
altı mutlu yılı acı ve özlemle her hatırlayışında, "Ben, ben değildim ve belki bu yüzden de
mutluydum, ama bir Padişahın görevi mutlu olmak değil kendisi olabilmektir!" diye yazdırır,
sonra kâtibinin defterlere belki binlerce kere yazdığı öteki cümleyi de söylerdi. "Yalnızca
Padişahların değil, herkesin görevidir kendisi olmak, herkesin."
"Hayatımın en büyük keşfi ve amacı," dediği bu gerçeği, Şehzade, o altı yılın sonuna doğru bir
gece açık seçik hissettiğini yazdırmıştı: "O mutlu gecelerimde sık sık yaptığım gibi, gene
hayâlimde Osmanlı tahtına oturmuş, bir devlet sorununu çözmek için hayalimdeki bir budalayı
öfkeyle azarlıyordum. Voltaire'in de dediği gibi, diye azarlamışüm ki, hayalimdeki bu budalayı,
birden içine düştüğüm durumu hissederek dondum. Hayâlimde otuz beşinci padişah olarak
Osmanlı tahtına oturur olarak gördüğüm kişi, ben değildim de, sanki Voltaire idi, ben değildim
de, sanki Voltaire'i taklit eden biriydi bu kişi. Milyonlarca ve milyonlarca kulun hayatına
hükmedecek, haritada uçsuz bucaksız ve sınırsız gözüken memleketleri yönetecek padişahın
kendisi değil de bir başkası olmasının dehşetini ilk o anda farkettim."
Daha sonraki öfke buhranlarında, Şehzade, bu gerçeği ilk farkettiği an'a ilişkin başka bazı
hikâyeler de anlatmıştı, ama kâtip, keşif anının hep aynı sezgi çevresinde toplandığını
biliyordu. Milyonlarca kişinin hayatına hükmedecek bir padişahın aklında başkalarının
cümlelerinin gezinmesi doğru muydu? Bir gün dünyanın en büyük imparatorluklarından birini
yönetecek bir şehzadenin yalnızca, yalnızca kendi iradesiyle hareket etmesi gerekmez miydi?
Kafasında başkalarının düşüncelirini hiç bitmeyen karabasanlar gibi gezdiren kişi bir padişah mı sayılmalıydı yoksa bir gölge mi?
"Bir gölge değil, gerçek bir padişah bir başkası değil, kendim olmam gerektiğini anladıktan
sonra; yalnız o altı yıl boyunca değil, bütün hayatım boyunca okuduğum kitaplardan
kurtulmam gerektiğine karar verdim," derdi Şehzade, hayatının bundan sonraki on yılını hikâye
etmeye başladığında. "Bir başkası değil, yalnızca kendim olabilmek için, bütün o kitaplardan,
bütün o yazarlardan, bütün o hikâyelerden, bütün o seslerden kurtulmak zorundaydım. Bu on
yılımı aldı."
Böylece, Şehzade, kâtibine, kendisini etkileyen kitaplardan nasıl kurtulduğunu tek tek
yazdırmaya başlardı. Şehzadenin, kasrındaki bütün Voltaire ciltlerini yaktığını, çünkü bu yazarı
okudukça, bu yazarı hatırladıkça kendisinden daha zeki, hazırcevap, dinsiz ve şakacı bir
Fransız olduğunu, ama kendisi olamadığını yazardı Kâtip. Schopenhauer ciltlerinin kasırdan
uzaklaştırıldıklarını, çünkü bu ciltler yüzünden Şehzadenin kendini iradesi üzerine saatlerce,
günlerce düşünen biriyle özdeşleştirdiğini ve en sonunda özdeşleştiği bu kötümser kişinin bir
gün Osmanlı tahtına oturacak şehzade değil, Alman filozofun ta kendisi olduğunu yazardı
Kâtip. Her biri ne masraflar edilerek getirtilen Rousseau ciltleri de, Şehzadeyi, kendini suçüstü
yakalamaya çalışan bir vahşi kişiye dönüştürdüğü için parçalanarak kasırdan
uzaklaştırılmıştı. "Bütün o Fransız düşünürlerini, Deltour'u, De Passet'yi, dünyanın akılla
anlaşılabilir bir yer olduğunu hikâye eden Morelli'yi ve bunun tam tersini yazan Brichot'yu da
yaktırdım, çünkü onları okudukça kendimi olmam gerektiği gibi, geleceğin bir padişahı olarak
değil, kendinden önceki düşünürlerin saçma gözlemlerini çürütmeye çalışan alaycı, polemikçi
bir profesör olarak görüyordum," derdi Şehzade. Binbir Gece Masallarını yaktırmıştı, çünkü bu
kitap yüzünden kendini özdeşleştirdiği tebdil gezen padişahlar, Şehzadenin olması gereken
padişahlar değildi artık. 'Macbeth'i yaktırmıştı, çünkü onu her okuyuşunda taht için elini kana
bulamaya hazır bir korkak ve iradesiz olarak görüyordu kendini ve daha kötüsü o kişi olmaktan
utanacağına, şiirsel bir gurur da duyuyordu bundan. Mevlâna'nın 'Mesnevi'sini kasırdan
uzaklaştırmıştı, çünkü bu darmadağınık kitabın hikâyeleri arasında her dağılışında, dağınık
hikâyelerin hayatın özü olduğuna iyimserlikle inanan bir abdalla özdeşleştiriyordu kendini. "Şeyh
Galip'i, onu okudukça kendimi hüzünlü bir âşık olarak gördüğüm için yaktım," diye açıklardı
Şehzade. "Bottfolio'yu ise onu okudukça kendimi Doğulu olmak isteyen bir Batılı olarak
gördüğüm için ve İbn Zerhani'yi ise, onu okudukça kendimi Batılı olmak isteyen bir Doğulu
olarak gördüğüm için yaktırdım, çünkü ne Doğulu, ne Batılı, ne tutkulu, ne deli, ne maceracı,
ne de kitaplardan çıkmış herhangi biri olarak görmek istiyordum kendimi." Bu sözlerden sonra,
Kâtibin altı yıl boyunca, nice deftere sayısız kereler tekrarlaya tekrarlaya yazdığı o nakaratı
tutkuyla tekrarlardı Şehzade: "Yalnızca kendim olmak istiyordum, yalnızca kendim olmak
istiyordum, kendim olmak istiyordum yalnızca."
Ama kolay bir iş olmadığını biliyordu bunun. Bir dizi kitaptan kurtulduktan ve bu kitapların
yıllarca anlatmaya devam ettiği hikâyelerin sesini en sonunda işitmez olduktan sonra, aklının
içindeki sessizlik o kadar dayanılmaz gelirdi ki Şehzadeye, istemeye istemeye adamlarından
birini yeni kitaplar almaya şehire yollardı. Paketlerinden çıkarır çıkarmaz yutar gibi okuduğu bu
kitapların yazarlarıyla alay ederdi önce; sonra kitapları öfkeyle ve törenle yakar, ama seslerini
içinde hâlâ duymaya devam ettiği ve yazarlarını ister istemez taklit ettiği için, onlardan ancak
başka kitaplar okursa kurtulacağına karar vererek, çiviyi ancak çivinin sökeceğini acıyla
hissederek, adamını gene onu dört gözle bekleyen Beyoğlu'ndaki yabancı kitapçılara,
Babıâli'ye yollardı. "Şehzade Osman Celâlettin Efendi, kendisi olabilmeye karar verdikten
sonra, kitaplarla tam ön yıl savaşmıştır," diye yazmıştı bir gün Kâtip ve Şehzade, "'savaşmıştır'
değil, 'boğuşmuştur' yaz!" diye düzeltmişti. Şehzade Osman Celâlettin Efendi, on yıl kitaplarla,
kitapların içinde duyurduğu seslerle boğuştuktan sonra, ancak kendi hikâyelerini, kendi sesini
o kitapların sesine karşı yükselterek kendisi olabileceğini anlamış ve kendine bir kâtip
tutmuştu.
"Bu on yıl içinde, yalnız kitaplarla, hikâyelerle değil, kendisini kendisi olmaktan alıkoyduğunu
anladığı her şeyle boğuşmuştur Şehzade Osman Celâlettin Efendi," diye merdivenlerin
tepesinden bağırarak eklerdi Şehzade ve Kâtip binlerce kere tekrarlanmasına rağmen,
binbirinci kere de, tıpkı birinci kere söylendiği inanç ve heyecanla dile getirilen bu cümleyi ve
aynı kararlılıkla onu izleyen öteki cümleleri dikkatle yazardı. Şehzadenin bu on yıl boyunca yalnız kitaplarla değil, kitaplar
kadar kendisini etkileyen çevresindeki eşyalarla da boğuştuğunu yazmıştı Kâtip. Çünkü bütün o
mobilyalar, masalar, koltuklar, sehpalar, insana gerekli gereksiz huzursuzluk ya da huzur
vererek onu konu dışına çıkarıyordu; çünkü bütün o küllükler ve şamdanlara bakışları takıldığı
için kendisini kendisi yapacak düşünceyi yoğunlaştıramıyordu Şehzade; çünkü duvarlardaki
yağlıboyalar, sehpalardaki vazolar ve divanların üzerindeki* pufpuf yastıklar Şehzadeyi hiç
istemediği ruh hallerine çekiyordu; çünkü bütün o saatler, kâseler, kalemler ve eski
sandalyeler Şehzadeyi kendisi olmaktan alıkoyan çağrışımlar ve anılarla yüklüydü.
Kâtip, Şehzadenin kimini kırarak, kimini yakarak, kimini de atarak gözünün önünden
uzaklaştırdığı eşyalardan başka, bu on yıl boyunca, kendisini hep bir başka biri yapan anılarla
da boğuştuğunu yazmıştı. "Geçmişimde kalmış, küçük, önemsiz basit bir ayrıntıyı, yıllar sonra,
beni öldürmek isteyen acımasız bir katil gibi, anlaşılmaz bir intikamı yıllarca kovalamış bir
çılgın gibi, birden düşüncelerimin ve hayâllerimin orta yerinde bulmak aklımı başımdan
alıyor,1.' derdi Şehzade. Çünkü Osmanlı tahtına oturduktan sonra milyonlarca, milyonlarca
zavallının hayatım düşünmesi gereken bir kişinin, düşüncesinin orta yerinde birdenbire
çocukluğunda yediği bir kâse çileği ya da beş para etmez bir harem ağasının saçmasapan bir
sözünü bulması dehşet verici bir şeydi. Kendisi olması, yalnızca kendi düşünceleriyle, kendi
iradesi ve kararlılığının sonuçlarıyla dopdolu olması gereken bir padişah, hayır, yalnızca
padişah değil, herkes, kendisini kendisi olmaktan alıkoyan anıların gelişigüzel ve keyfi
müziğine karşı koymalıydı. "Şehzade Osman Celâlettin Efendi, düşüncelerinin ve kendi
iradesinin saflığını bozan anılarıyla boğuşmak için kasrındaki bütün koku kaynaklarını
kurutmuş, tanıdığı bütün eşyaları ve elbiseleri yok etmiş, müzik denen uyuşturucu sanatla ve
hiç çalmadığı beyaz piyanosuyla ilişkisini kesmiş ve kasrının bütün odalarını beyaza
boyatmıştı," diye yazmıştı bir keresinde Kâtip.
"Ama hepsinden beteri, bütün anılardan, eşyalardan ve kitaplardan daha çekilmez olanı
insanlardır," diye eklerdi Şehzade, hâlâ atmadığı bir divanın üzerine uzanıp Kâtibine
yazdırdıklarını okuttuktan sonra. Çeşit çeşittiler: Olmadık vakitlerde, en istenmedik zamanlarda kapılardan bacalardan girerler, iğrenç dedikodular, beş para etmez söylentiler
taşırlardı. İyilik etmek isterlerken yalnızca insanın huzurunu kaçırırlardı. Sevgileri, rahatlatıcı
olmaktan çok boğucuydu. Bir düşünceleri olduğunu kanıtlamak için konuşurlardı. İlginç bir kişi
olduklarına sizi inandırabilmek için hikâyeler anlatırlardı. Sizi sevdiklerini göstermek için
huzurunuzu kaçırırlardı. Bunlar da önemli değildi belki, ama kendisi olmak için can atan,
yalnızca kendi düşünceleriyle başbaşa kalmak isteyen Şehzade, bu budalaların, bu gereksiz,
tutkusuz, sıradan dedikoducuların her ziyaretinden sonra, uzun bir süre kendisi olamadığını
hissederdi. "Şehzade Osman Celâlettin Efendi, bir insanın kendisi olmasına en büyük engelin
çevresindeki öteki insanlar olduğunu düşünürdü," diye yazmıştı bir seferinde Kâtip. "İnsanların
en büyük zevkinin, öteki insanları kendilerine benzetmek," olduğunu yazmıştı bir başka
seferinde Kâtip. Şehzadenin en büyük korkusunun, ileride, tahta'oturduğu gün, bu insanlarla
ilişki kurma zorunluluğu olduğunu da yazmıştı. "Acıklı ve sefil ve zavallı olanlara acıdığı için
etkilenir insan," derdi Şehzade. "Sıradan ve özelliksiz olanlardan, biz de sonunda onlarla
birlikte sıradan ve özelliksiz olmaya başladığımız için etkileniriz," derdi Şehzade. Bir kişilikleri
olanlardan, saygıyı hak edenlerden de, farkında olmadan onları taklit etmeye başladığımız için
etkileniriz ve en tehlikelileri de aslında bu sonunculardır," derdi Şehzade. "Ama hepsini, hepsini
çevremden uzaklaştırdığımı yaz! Bütün bu mücadeleyi, yalnız kendim için değil, yalnız kendim
olabilmek için değil, milyonlarca insanın kurtuluşu için verdiğimi de yaz!"
Çünkü, hiç kimseden etkilenmemek için verdiği o 'inanılmaz varlık yokluk savaşı'nın on altıncı
yılında, alıştığı eşyalarla, sevdiği kokularla, etkilendiği kitaplarla boğuştuğu gecelerin birinde,
pencerelerinin 'Batılılaşmış' pancurları arasından geniş bahçeyi kaplayan karı ve ayışığını
seyrettiği bir akşam, Şehzade, vermekte olduğu savaşın aslında kendi savaşı değil, yıkılmakta
olan Osmanlı Devletine kaderleri bağlanmış milyonlarca talihsizin savaşı olduğunu anlamıştı.
Kâtibinin, Şehzadenin hayatının son altı yılında, belki de onbinlerce defa defterlere yazdığı gibi,
"kendileri olamayan bütün kavimler, bir ötekini taklit eden bütün uygarlıklar, başkalarının
hikayeleriyle mutlu olabilen bütün milletler" yıkılmaya, yok olmaya, unutulmaya mahkûmdular çünkü. Böylece, kasrına çekilip tahta oturmayı beklediği
yılların on altıncısında, içinde duyduğu hikâyelere karşı ancak ve ancak kendi hikâyelerinin
sesini yükselterek savaşacağını anladığı günlerde, kendine bir kâtip tutmak üzere olduğu
sıralarda Şehzade, on altı yıldır kişisel ve ruhsal bir deney olarak yaşadığı mücadelenin, aslında
"tarihsel bir ölüm kalım mücadelesi", "ancak binlerce yılda bir görülen bir kabuk değiştirme-değiştirmeme
kavgasının son aşaması", "yüzyıllar sonra, tarihçilerin haklı olarak bir dönüm
noktası olarak değerlendirecekleri bir gelişimin en önemli tarihsel durağı" olduğunu anladı.
Karla kaplı bahçenin üzerinde, sonsuzluk zamanının genişliğini ve korkutuculuğunu hatırlatarak
ayın parladığı geceden bir süre sonra, kendine tuttuğu yaşlı, sadık ve sabırlı bir kâtibi her
sabah divanının karşısında maun bir masaya oturtup ona kendi hikâyesini, kendi keşfini
anlatmaya başladığı günlerde Şehzade, hikâyesindeki bu "son derece önemli tarihsel boyutu"
aslında yıllar yıllar önce de keşfetmiş olduğunu da hatırlayacaktı: İstanbul sokaklarının, her
geçen gün, varolmayan bir yabancı ülkenin hayâli şehrini taklit ederek değiştiğini, kasrına
kapanmadan önce kendi gözleriyle görmemiş miydi? Bu sokakları dolduran talihsizlerin ve
mutsuzların kendi kılık ve kıyafetlerini Batılı gezginlerden gördüklerine bakarak, ellerine
geçirdikleri yabancı fotoğrafları inceleyerek değiştirdiklerini bilmiyor muydu? Geceleri, kenar
mahallelerdeki kahvelerinde sobanın çevresinde toplanan hüzünlülerin, birbirlerine babadan
kalma kendi masallarını anlatacaklarına, ikinci sınıf köşe yazarlarının kahramanlarının adlarını
müslümanlaştırarak Üç'Silâhşörler'den ve Monte Kristo'dan apartıp yazdıkları süprüntüleri
gazetelerden birbirlerine okuduklarını kendisi de işitmemiş miydi? Dahası, kendisi de, bir
zamanlar, vakti daha kolay geçiriyor diye, bu rezillikleri kitap halinde yayımlayan Ermeni
kitapçılara ayağını alıştırmamış mıydı? Kasrına kapanacak kararlılık ve iradeyi göstermeden
önce, bütün bu mutsuzlar, acıklılar ve talihsizlerle birlikte sürüklendiği sıradanlığm içinde,
Şehzade de, kendi yüzünün eski esrarlı anlamının, tıpkı bu mutsuzların başına geldiği gibi,
yavaş yavaş kaybolduğunu aynaya her bakışında hissetmez miydi? "Evet, hissederdi," diye
yazardı Kâtip, bu soruların her birinden sonra, Şehzadenin böyle yazılmasını istediğini bildiği
için. "Evet, Şehzade yüzünün de değiştiğini hissederdi."
Kâtiple çalışmaya başladıklarının -yaptıkları işe 'çalışmak'-derdi Şehzade - ikinci yılı dolmadan,
Şehzade, çocukluğunda taklit ettiği cins cins vapurların çıkardığı seslerden, yediği lokumlara,
kırk yedi yıllık hayatında gördüğü bütün kâbuslardan okuduğu bütün kitaplara, en sevdiği
elbiselerinden en sevmediklerine, geçirdiği hastalıklardan bildiği hayvan türlerine ilişkin her
şeyi kâtibine yazdırmış ve sık sık tekrarladığı deyişle: "Her cümlesini, Ker kelimesini keşfettiği
büyük gerçeğin ışığında değerlendirerek," yapmıştı bunu. Her sabah Kâtip maun masasında,
Şehzade de bu masanın karşısındaki divanda ya da çevresindeki yürüyüş alanında ya da bu
yürüyüş alanından yukarı kata yükselen ya da yukarı kattan aşağıya inen merdivenlerde yerini
aldığında, ikisi de Şehzade'nin yazdıracak yeni bir hikâyesi olmadığını bilirlerdi belki. Ama
ikisinin de aradıkları bu sessizlikti. Çünkü, "Ancak, anlatacak hiçbir şeyi kalmadığında insan
kendisi olmaya iyice yaklaşmış demektir," derdi Şehzade. "Ancak, insan anlattığı şeylerin
tükendiğine, bütün hatıraların, kitapların, hikâyelerin ve hafızanın sustuğuna ilişkin o derin
sessizliği içinde duyduktan sonradır ki, kendi ruhunun derinliklerinden, kendi benliğinin sonsuz
ve karanlık lâbirentlerinden kendisini kendisi yapacak kendi gerçek sesinin yükselişine tanık
olabilir."
Dipsiz bir masal kuyusunun içinden, derinden bir yerden bu sesin ağır ağır yükselişini
bekledikleri günlerin birinde, Şehzade o zamana kadar "en tehlikeli konu" diyerek pek az
değindiği kadınlar ve aşk konusuna girdi. Altı aya yakın bir süre eski aşklarını, aşk
sayılamayacak ilişkilerini, bir ikisi hariç hepsini acıyarak ve hüzünle hatırladığı harem
kadınlarıyla olan "yakınlaşmalarını," ve karısını anlattı.
Bu tür yakınlaşmalarda korkunç olan yan, Şehzadeye göre, siz farkına bile varmadan, pek de
fazla özelliği olmayan sıradan bir kadının bile, insanın düşüncelerinin büyük bir kısmını işgal
edebilmesiydi. İlk gençlik yıllarında, evliliği sırasında, karısını ve çocuklarını Boğaz kıyısındaki
yalıda bırakıp kasrına yerleştiği ilk zamanlarda, yani ta otuz beş yaşma kadar, "yalnız kendisi
olmak", "hiçbir şeyden etkilenmemek" gibi bir keşfi ve amacı olmadığı için, Şehzade bu
duruma pek de aldırmazdı. Hatta, "bu taklitçi ve sefil toplum", bir kadının, bir oğlanın ya da bir Tanrının aşkıyla her şeyi unutabilmenin, "aşkın
içinde yok olup gitmenin" övünülecek, gurur duyulacak bir şey olduğunu herkes gibi kendisine
de öğrettiği için, o zamanlar sokaklardaki kalabalıkların yaptığı gibi, "âşık olmak"tan gurur da
duyardı Şehzade.
Kasra kapandıktan ve altı yıl hiç durmadan okuduktan sonra, hayatın en önemli sorununun
insanın kendisi olması ya da olmaması olduğunu keşfedince, Şehzade kadınlar karşısında
ihtiyatlı olması gerektiğine karar vermişti hemen. Kadınlar olmadan kendinde bir eksiklik
duyduğu doğruydu. Ama yaklaşacağı her kadının, düşüncelerinin saflığını bozacağı, kaynağını
yalnızca kendisinden almak istediği hayâllerinin orta yerine ağır ağır yerleşeceği de doğruydu.
Bir ara, mümkün olduğu kadar çok kadınla yakınlaşarak, aşk denen zehirin panzehirini kanına
yerleştirebileceğini düşünmüş, ama sırf aşka alışmak, aşkın sarhoşluğunu kanıksamak gibi
faydacı bir anlayışla yaklaştığı için, bu kadınlara pek ilgi duyamamıştı. Daha sonra, tanıdığı
kadınlar içinde "en özelliksiz, en renksiz, en suçsuz ve en zararsız" olduğunu yazdırdığı Leyla
Hanımı, bu özellikleri yüzünden ona âşık olamayacağına inandığı için, görmeye başlamıştı en
çok. "Şehzade Osman Celâlettin Efendi, ona âşık olamayacağına inandığı için korkusuzca Leyla
Hanıma yüreğini açabilmişti," diye yazmıştı Kâtip bir gece; çünkü geceleri de çalışıyorlardı
artık. "Ama korkusuzca yüreğimi açabildiğim tek kadın olduğu için de hemen ona âşık oldum,"
diye eklemişti Şehzade. "Hayatımın en korkunç dönemlerinden biriydi."
Şehzade ile Leyla Hanımın kasırda buluşup kavga ettikleri günleri yazmıştı Kâtip: Paşa
babasının konağından at arabası ve adamlarıyla, yarım günlük bir yolculuktan sonra Leyla
Hanım kasra gelir, kendileri için kurulmuş ve benzerlerini Fransız romanlarında okudukları bir
sofrada, romanlardaki ince roman kahramanları gibi şiirden ve müzikten sözederek yemek
yerler ve yemekten hemen sonra, dönüş vakti geldiği için, yarı açık kapıların arkasından
kendilerini dinleyen ahçıları, uşakları, arabacıları kaygılandıran bir kavgaya tutuşurlardı.
"Kavgalarımızın belirli bir nedeni yoktu," diye bir keresinde açıklamıştı Şehzade. "Yalnızca,
onun yüzünden kendim olamadığım için, onun yüzünden düşüncelerim saflığını kaybettiği için,
onun yüzünden benliğimin derinliklerinden gelen o sesi artık işitemez olduğum için ona öfke duyuyordum. Benim suçum olup olmadığını
hiçbir zaman anlayamadığım ve anlayamayacağım bir yanlışlık sonucu ölmesine kadar bu
böyle sürüp
gitti."
Leyla Hanımın ölümünden sonra, üzüldüğünü ve özgürleştiğini yazdırmıştı Şehzade. Her
zaman sessiz, her zaman saygılı, her zaman söz dinler Kâtip, altı yıllık yazı hayatı boyunca hiç
yapmadığı bir şeyi yaparak bu ölümü ve aşk konusunu birkaç kere daha açıp kurcalamayı
denemişse de, Şehzade konuya yalnız kendi istediği biçimde, kendi istediği zamanlarda geri
dönmüştü.
Sözgelimi, ölümünden on altı ay önce bir gece, Şehzade eğer kendisi olmayı başaramazsa,
kasırda on beş yıldır verdiği mücadelenin sonunda başarısızlığa uğrarsa eğer, İstanbul'un
sokaklarının da artık "kendisi olamayan" talihsiz bir şehrin sokaklarına dönüşeceğini anlatırken
ve başka şehirlerin alanlarını, parklarını, kaldırımlarını taklit eden bu alanlarda, parklarda,
sokaklarda yürüyen talihsizlerin de, hiçbir zaman kendileri olamayacaklarını anlatırken ve
yıllarca ve yıllarca, kasrının bahçesinden dışarı bir kere olsun adım atmamasına rağmen,
sevgili İstanbul'unun sokaklarını nasıl bir bir tanıdığını, her kaldırımı, her sokak lambasını, her
dükkânı sanki her gün onların önünden geçiyormuş gibi nasıl hayâllerinde capcanlı yaşattığını
anlatırken, bir geceyarısı, her zamanki öfkeli sesini bırakıp kısık ve hüzünlü bir havayla, Leyla
Hanımın her gün arabasıyla kasra geldiği günlerde, vaktinin çoğunu at arabasının şehrin
sokaklarında ilerleyişini hayâl ederek geçirdiğini yazdırmıştı. "Şehzade Osman Celâlettin
Efendi, kendisi olmak için savaştığı bu günlerde günün yarısını biri al, öbürü kara, iki atlı
arabanın Kuruçeşme'den kasrımıza gelirken hangi sokaklardan geçtiğini, hangi yokuşlardan
çıktığını hayâl ederek geçirir, her zamanki yemeklerinden ve kavgalarından sonra da, gözü
yaşlı Leyla Hanımı paşa babasının konağına geri götüren arabanın, çoğu zaman aynı yollardan
ve yokuşlardan geçerek yaptığı dönüş yolculuğunu da günün öbür yarısında hayâl ederdi," diye
yazmıştı Kâtip, her zamanki dikkatli ve titiz elyazısıyla.
Bir başka seferinde, ölümünden yalnızca yüz gün önce, içinde o günlerde yeniden duymaya
başladığı başkalarının seslerini, başkalarının hikâyelerini bastırabilmek için, bütün hayatı
boyunca farkında olarak ya da olmadan içinde ikinci bir ruhu taşır gibi taşıdığı kişilikleri tek tek öfkeyle
sayarken, Şehzade, her akşam başka bir kıyafete bürünmek zorunda kalan mutsuz bir
padişahın, elbise giyer gibi büründüğü bu kişiliklerden en çok, saçları leylak kokan kadına âşık
olan kişiliği sevdiğini yazdırmıştı sessizce. Şehzadenin kendisine yazdırdığı her satırı, her
cümleyi sonradan yeniden ve yeniden titizlikle okuduğu için ve altı yıl boyunca yavaş yavaş
Şehzadenin bütün hafızasını ve bütün geçmişini bütün ayrıntılarıyla bildiği, sahiplendiği ve
edindiği için, Kâtip, başı leylak kokan kadının Leyla Hanım olduğunu, çünkü Şehzadenin bir
başka seferinde, başı leylak kokulu bir kadın yüzünden kendisi olamayan ve hiçbir zaman
kendi suçluluğunu anlayamayacağı bir kazadan ya da yanlışlıktan sonra kadın ölünce de bu
sefer leylak kokusunu hiç unutamadığı için kendisi olamayan bir âşığın hikâyesini yazdırdığını
hatırlamıştı.
Kâtiple Şehzadenin birlikte son ayları, Şehzadenin hastalık öncesi bir coşkuyla dediği gibi,
"yoğun bir çalışma, yoğun bir umut ve yoğun bir inançla" geçmişti. Şehzadenin bütün gün
yazdırdığı, yazdırdıkça ve kendi hikâyelerini anlattıkça kendisini kendisi yapan o sesi içinde
daha da güçle duyduğu günlerdi bunlar. Gece geç saatlere kadar çalışırlar, ne kadar geç olursa
olsun Kâtip bahçede bağlı duran arabasına binerek evine döner, sabah erkenden geri gelip
maun masasında yerini alırdı.
Kendileri olamadıkları için yıkılıp giden krallıkların, başka kavimleri taklit ettikleri için yok olan
kavimlerin, kendi hayatlarını yaşayamadıkları için uzak ve bilinmeyen diyarlarda unutulan
halkların hikâyelerini anlatırdı Şehzade. İlliryalılar, güçlü kişiliğiyle yalnızca kendileri olmayı
kendilerine öğretecek bir kralı iki yüzyıl bulamadıkları için tarih sahnesinden çekilmişlerdi.
Babil'in çöküşü, sanıldığı gibi Kral Nemrut'un Tanrıya meydan okuması yüzünden değil, kule
yaptırmaya bütün gücünü verirken, kendisini kendisi yapacak kaynakları kurutmasmdandı.
Göçebe Lapitya kavmi, yerleşik bir düzene geçip tam bir devlet kurmak üzereyken, ticaret
yaptığı Aytipalilerin büyüsüne kapılarak kendini bütünüyle taklide vermiş ve yok olmuştu.
Sasanilerin yıkılışı Bizanslıların, Arapların ve Yahudilerin büyüsüne kapılan son üç hükümdar
Kavaz, Ardaşir ve Yazdigird'in, Tebari'nin de 'Tarih'inde yazdığı gibi, bütün
ömürleri boyunca tek bir gün kendileri olamamaları yüzündendi. Başkenti Sardes'te, Susa
etkisiyle yapılan ilk tapınaktan yalnızca elli yıl sonra, koca Lidya yıkılmış ve tarihin
tiyatrosundan çekilip gitmişti. Büyük bir Asya İmparatorluğu kurmak üzereyken, bütün halkı
salgın bir hastalığa yakalanmış gibi, Sarmatyalıların kıyafetlerini giymeye, takılarını takmaya,
şiirlerini söylemeye başlayınca, yalnız hatıralarını kaybettikleri için değil, kendilerini kendileri
yapan esrarı da unuttukları için, Seherler bugün tarihçilerin bile hatırlayamadığı bir soydu.
"Medesliler, Pafkiyonyalılar, Keltler," diye yazdırırdı Şehzade, ve Kâtip, "kendileri olamadıkları
için yıkılıp gittiler," diye eklerdi efendisinden önce. "Skintiyalılar, Kalmuklar, Misyahlar," derdi
Şehzade ve, "kendileri olamadıkları için yıkılıp gittiler," diye eklerdi Kâtip. Gece geç vakit, kan
ter içinde, çalışmalarını ve ölüm ve yıkılış hikâyelerini bitirdiklerinde, dışarıda, yaz gecesinin
sessizliği içinde bir cırcırböceğinin kararlı sesini duyarladı.
Şehzade, bahçedeki nilüferli ve kurbağalı havuza kızıl kestane yapraklarının döküldüğü rüzgarlı
bir sonbahar günü üşütüp yatağa düştüğünde, bunu ikisi de fazla önemsememişti. O sıralarda
Şehzade, eğer bir gün kendisi olamazsa, eğer bir gün kendisi olabilmenin gücüyle Osmanlı
tahtına oturamazsa, İstanbul'un soysuzlaşacak sokaklarında yaşayacak şaşkınların başından
geçecekleri hikâye ediyor, "kendi hayatlarına başkalarının gözleriyle bakacaklarını, kendi
hikâyeleri yerine başkalarının masallarını dinleyeceklerini, kendi yüzleri yerine başkalarının
yüzleriyle büyüleneceklerini," anlatıyordu. Bahçedeki ağaçlardan toplanmış ıhlamurları
kaynatarak içtiler ve gece geç saate kadar çalıştılar.
Ertesi gün Kâtip divanda ateşler içinde uzanan efendisinin üzerine örtmek için yukarı kata bir
yorgan daha almaya çıktığında, yıllar boyunca bütün masaları, sandalyeleri parçalanmış, bütün
kapıları sökülmüş, bütün eşyaları yok edilmiş kasrın boş, bomboş olduğunu tuhaf bir
büyülenmeyle farketti. Kasrın boş odalarında, duvarlarında, merdivenlerde rüyalardan çıkma
bir beyazlık vardı. Boş bir odada, Şehzadenin çocukluğundan kalma, yıllardır hiç çalınmamış,
bütünüyle unutulduğu için atılmamış ve İstanbul'da başka bir eşi bulunmayan Steinway beyaz
bir piyano vardı. Bütün anıların solduğunu, belleğin donduğunu ve bütün seslerin, kokuların, eşyalarrn, çekilerek zamanın durduğunu insana hissettiren beyazlığı, kasrın
pencerelerinden içeri, başka bir gezegene dökülür gibi dökülen bembeyaz ışıkta da gördü
Kâtip. Kucağında beyaz ve kokusuz bir yorgan, merdivenlerden inerken Şehzadenin üzerinde
uzandığı divanın, yıllardır üzerinde çalıştığı kendi maun masasının, beyaz kâğıtlarının,
pencerelerin, küçük çocukların oynadığı oyuncak evlerdeki gibi kırılgan, narin ve gerçekdışı
olduğunu hissetti. Yorganı üzerine örterken iki gündür tıraş olmayan efendisinin sakallarının
beyazladığını gördü. Başucunda yarım bardak suyla, beyaz haplar vardı.
"Dün gece rüyamda, uzak bir ülkedeki gür ve karanlık ormanın içinde beni bekleyen annemi
gördüm," diye yazdırdı Şehzade, uzandığı divandan. "İri ve kızıl bir sürahiden su dökülüyordu,
ama boza gibi ağır ağır," diye yazdırdı Şehzade. "O zaman bütün hayatım boyunca kendim
olmakta ısrar ettiğim için, dayandığımı anlıyordum," diye yazdırdı Şehzade. "Şehzade Osman
Celâlettin Efendi bütün hayatını, kendi sesini ve hikâyelerini duyabilmek için içindeki sessizliği
beklemekle geçirmiştir," diye yazdı Kâtip. "Sessizliği beklemek için," diye tekrarladı Şehzade.
"İstanbul'da saatler durmasın," diye yazdırdı Şehzade. "Rüyamda gördüğüm saatlere
baktığımda," dedi Şehzade, "hep başkalarının hikâyelerini anlattığını sanıyordu," diye devam
etti Kâtip. Bir sessizlik oldu. "Yalnızca kendileri olabildikleri için ıssız çöllerdeki taşları, insan
ayağı değmemiş dağların arasındaki kayalıkları, hiç kimsenin görmediği vadilerdeki ağaçlan
kıskanıyorum," diye güç ve istekle yazdırdı Şehzade. "Rüyamda, hatıralarımın bahçesinde
gezinirken," diye başladı bir an. "Hiçbir şey," diye ekledi sonra. "Hiçbir şey," diye dikkatle yazdı
Kâtip. Uzun, çok uzun bir sessizlik oldu. Daha sonra, Kâtip masasından kalktı, Şehzadenin
uzandığı divana yaklaştı, dikkatle efendisine bakıp masasına sessizce geri döndü. "Şehzade
Osman Celâlettin Efendi, bu cümlesini yazdırdıktan sonra 7 Şaban 1321 perşembe günü, saat
sabah üçü çeyrek geçe, Teşvikiye sırtlarındaki av kasrında vefat etmiştir," diye yazdı sonra.
Aynı elyazısıyla Kâtip, yirmi yıl sonra ise şöyle yazdı: "Şehzade Osman Celâlettin Efendinin
ömrünün yetmediği tahta, yedi yıl sonra, küçüklüğünde ensesine şaplak vurduğu ağabeyi
Mehmet Reşat Efendi geçmiş ve onun zamamnda Büyük Harbe giren Osmanlı Devleti yıkılmıştır.
|
