MAVİ BİR GÜNDE DOĞMUŞTU

MAVİ BİR GÜNDE DOĞMUŞTU DANIEL TAMMET

31 Ocak 1979 günü doğan Daniel Tammet sık rastlanmayan bir durum olan dahi sendromunu yaşamaktadır. Bu sendrom ,Yağmur Adam(Rain Man) filminden önce pek bilinmemektedir.
Daniel, düzenli olmaya ve rutinlere saplantılı bir ihtiyaç duymaktadır.Örneğin her gün aynı saatlerde çay içmezse gerginleşir,tedirginlik duyar.Sayıları düşünmek yeniden sakinleşmesine yardımcı olur.Çünkü sayılara çeşitli anlamlar yüklemiştir, renkler vermiştir.Örneğin,doğduğu günün Çarşamba gününe denk geldiğini bilir, Daniel’in zihnindeki doğum tarihi mavi ve Çarşambalar her zaman mavidir.Bilim adamları yaşanılan bu görsel,duygusal deneyime sinestezi adını verirler ve bu durumu alfabedeki harfleri ya da sayıları renkli görme yeteneğiyle sonuçlanan nadir görülen nörolojik bir duyu karıştırma durumu olarak açıklarlar.
Daniel’in rahatsızlığı İngiltere’de her üç yüz kişiden bir kişiyi etkileyen otizmin biraz daha hafif ve yüksek fonksiyonlu bir türü olan Asperger Sendromudur ve ancak yapılan testlerden,görüşmelerden sonra 25 yaşında teşhis edilebilmiştir.Tanı koymak kolay değildir.
(Otizm,genellikle yaşamın ilk 2 yılında ortaya çıkar.Otizmli insanlar öğrenme zorluğu çekerler,çevrelerindeki dünyayı zor anlarlar.Sebepleri hakkında değişik görüşler vardır,bu görüşler arasında organik sebepler,kalıtımsal özellikler,nörolojik bir hastalık ve anne sevgisi yoksanlığı da bulunur.Kesin olarak tedavi edilemez.
Literatürde Kanner Sendromu ve Asperger Sendromu olmak üzere iki çeşit otizm vardır.
Asperger,otizmin çok uç bir bozukluğudur.Otizm geri planda gizlenip,kişilik özellikleri olarak görülür bu nedenle belirlenmesi zordur.Aspergerli insanlar çoğunlukla dil becerileri konusunda başarılı olurlar,nispeten normal hayatlar yaşayıp çoğunun IQ’su ortalamanın üzerindedir.
Otistiklerin % 80’i ile Asperger tanısı koyulanların % 90’ı erkektir.Teşhis konmuş çocuklar arkadaşlarına acayip gelirler,sakardırlar,zor anlaşılan konulara takıntı derecesinde ilgileri vardır.Duygusal olarak kırılgandırlar,kolay strese girerler.Hafızaları süperdir.)
Daniel’in anne ve babası ne olursa olsun onu seveceklerine söz vermişlerdir. Bebeklik ve çocukluk dönemleri kolay geçmemiştir, nedensiz yere ağlamalarını ilk zamanlar doktorlar kolik(gaz sancısı)olarak adlandırır.Doktorlar ve bilim adamları,bebeklerin bu kadar çok ağlamalarına neyin sebep olduğu konusundaki araştırmalarını uzun yıllardır sürdürmüştür..Bu konudaki en yeni görüş ise bir çok kolik türünün,ailelerin zannettiği gibi sindirim sisteminden değil,beyinden kaynaklandığı gelişimsel ve nörolojik olduğudur.
Asperger tanısı koymak için gereken kriterlerden biri de konuşmada gecikme olmamasıdır.Daniel,bebekliğinin ilk yıllarında antibiyotik almasını gerektiren kulak enfeksiyonları yaşar.Huysuz,hastalıklı ve ağlayan bir çocuktur,2 yaşındayken bir erkek kardeşe daha sahip olur.O, çok sakindir fakat bu durum Daniel’in davranışlarında bir değişime sebep olmamıştır,oturma odasındaki bir duvara gidip oraya tekrar tekrar kafasını vurmaya başlamıştır.Şiddetli öfke krizlerine kapıldığı zamanlarda eliyle durmadan başını tokatlar,çığlık atar.Zamanla daha sakin bir çocuk olmaya,zamanının çoğunu odasında yerde oturarak geçirmeye başlar.
4 yaşında ilk epilepsi krizini geçirir.Gördüğü tedaviler sonucunda ise nöbetsiz bir hayat yaşamıştır.Epilepsinin otistik insanlardaki yaygınlığı normal insanlar arasındakinden çok daha yüksektir.
Okul yıllarında ise çok çekingendir.Ancak kendisi gibi farklı insanlarla arkadaşlık kurabilir,diğerleriyle iletişim kurmada oldukça zorlanır fakat bu Daniel için önemli değildir çünkü zaten ona göre arkadaşları onun dünyasına ait değillerdir. Arkadaşlarının zorlandığı birçok derste başarılıdır,bu başarı beyninin farklı çalışmasından kaynaklanır.Okulda asla huzurlu değildir.Arkadaş edinmek yerine kedileriyle konuşur,bunun nedenini ise onların en azından bir miyavla kendisine cevap vermeleri olarak açıklar.Oyun alanının ağaçları arasında yürümekten hoşlanır, ağaçların arkalarına saklanır,orada kendini görünmez yapabiliyormuş gibi hisseder.Sanki bu dünyaya ait değildir. Biriyle arkadaş olmanın nasıl bir duygu olduğunu hep düşünür ve arkadaşlarının birbirleriyle konuşurken, kendisinin ilgisini çeken madeni paralar, kestaneler,uğurböcekleri,sayılar gibi ilginç konulardan bahsetmemelerini hiç anlayamaz.
Ergenlik yıllarında ise değişime uğradığının farkındadır. Anne ve babası ona deodorant kullanmayı,traş olmayı öğretirler.Duygularını anlayamaz ve Daniel’e göre onlar kendiliğinden olan şeylerdir.Tek bildiği şey birilerine yakın olmak istemesidir. Bunun duygusal bir durum olduğunu anlayamaz ve kişisel mesafe kavramı gelişmediği için diğer insanları rahatsız edeceğini de düşünemez.Bir süre sonra kendini eşcinsel olarak görmeye başlar.
Anne ve babası Daniel’in üniversiteye gideceğini umarlar fakat onun böyle bir düşüncesi yoktur,kendisini hala beceriksiz ve rahatsız hissetmeye devam eder. Gazeteleri okur,iş ilanlarına bakar.Bir gün, denizaşırı ülkelerde çalışmak isteyen gönüllüler arayan bir ilan görür,çok heyecanlanır.Konuyu ailesiyle konuşur.Ve sonunda başka bir ülkeye,tek başına gitme cesaretini gösterir.Gittiği ülke Litvanyadır.Gönüllü olarak orada İngilizce öğretecektir,kendisi de insanları şaşırtacak kadar çabuk sürede Litvanca öğrenir.Birçok arkadaş edinir.Yaptığı bu yolculuk hayatının dönüm noktasıdır.
Diğer insanlarla internet üzerinde iletişim kurmanın otistik insanlarda ayrı bir yeri vardır.Örneğin sohbet odalarından ya da e posta aracılığıyla konuşmak için, sosyal ortamlardaki gibi zorlanmazlar.Göz teması kurmaları ,sohbeti nasıl başlatacaklarını,nasıl bitireceklerini bilmeleri gerekmez.Bu da arkadaş edinmelerinde önemli bir yere sahiptir.Daniel’de partneri Neil ile internette tanışır ve birlikte yaşamaya başlarlar.

Yaptığı iş başvurularından olumlu sonuçlar alamaz.Bunun üzerine Neil ve Daniel bir eğitim web sitesi açmaya karar verirler.Dil öğrenmek isteyenlere çevrimiçi kurslar verir.Daniel www.optimnem .co.uk adlı sitesiyle yabancı dil öğrenmenin yollarıyla birlikte bir çok konuda bilgi de verir.
Neil’le olan birlikteliği süresince çok şey öğrenmiştir.Aşkın kendisini değiştirdiğine inanır,aşk ona diğer insanlara açılmayı ve etrafındaki dünyayı fark etmeyi sağlamıştır.
10 dil bilmektedir.Bunlar İngilizce,Fince, Fransızca,Almanca,Litvanca,Esperanto dili, İspanyolca,Romence,İzlandaca ve Galce.Daniel kendi dilini de oluşturmuştur.İlk zamanlar komik duruma düştüğü için ailesi onu vazgeçirmeye çalıştıysa da “Manti” ismini verdiği dili meydana getirmeyi başarmıştır.
Pi sayısını ezberleyerek, Uluslar arası pi günü ve aynı zamanda Einstein’in doğum günü olan 14 Mart tarihinde(14 Mart A.B.D işaret sistemine göre 3/14 olarak yazılır.) 22 500 basamak olan Avrupa rekorunu kırar.Bu rekoru kırmasıyla birli
kte bir çok ülkede tanınır ve belgesel teklifleri gelir.Brainman adlı belgesel çekilir.Rain Man filmine esin kaynağı olan,kendisi gibi otist Kim Peek ‘le tanışması da belgesel çekimleri sırasında olur.Kim de Daniel gibi dahidir.1951 yılında doğduğunda, doktorlar
asla yürüyemeyeceğini ve öğrenemeyeceğini söyleyerek onu bir kuruma yerleştirirler.Hidrosefali (büyük kafa) ile doğmuştur,kafatasının içinde toplanan su beyninin sol yarım küresini tahrip etmiştir.Bu nedenle beyni,konuşma ve dil gibi önemli işlevleri meydana getirememektedir.Ayrıca Kim’in beyninde ,beynin iki yarım küresini birbirinden ayıran zar da bulunmamaktadır.Bütün bunlara rağmen 16 aylıkken okumayı sökmüştür.Doktorlar Kim’in babası Frank’a ,oğullarını bir akıl hastanesine yatırıp onu unutmalarını hatta hastaneye yatırılmasını kolaylaştırmak için lobotomi ameliyatı yapılmasını bile önerenler olmuştur.IQ testlerinde vasat sayılabilecek 87 puana ulaşabilen Kim’in hafızasında 9 bin kitap bulunmaktadır,herhangi bir tarihin hangi güne denk geldiğini bilmekte , ABD’deki bazı kentlerin haritaları olduğu gibi beyninde yer almakta,klasik müziğe ilgisi var ve dinlediği parçanın kime ait olduğunu,ne zaman yazıldığını söyleyebilmektedir.
(Lobotomi; beyin loblarından birindeki tüm liflerin kesilmesi şeklinde uygulanan ve psikiyatrik hastalık tedavisinde kullanılan cerrahi bir yöntemdir.Sicili bozuk bir psikiyatrinin en dehşetli uygulamalarının başında gelir.Portekizli nörolog Egos Moniz bu buluşuyla 1949 yılında Nobel ödülü kazanmıştır.Ödülün geri alınması için çeşitli girişimler olduysa da bu gerçekleşmemiştir.1930’ların başından 1950’lerin sonuna kadar binlerce insan bu lobotomi ameliyatına maruz kalmıştır.Aslen ağır psikiyatri hastalarına uygulanan lobotomi zeka geriliği yaşayanlara ve sonuç vermese bile epilepsi hastalarına da uygulandı.)
Daniel,yaptığı etkinliklerle de özellikle aspergerli ve epilepsili insanlar arasında dünya çapında tanınmaya başlamıştır, özlem,mutluluk gibi bir çok duygu kazanmıştır. Bunları kazanmasında en büyük etken ailesinin özel çabası ve daha sonra hayatına katılmış olan 9 kardeşidir.Kalabalık bir aile içinde büyümesi,sosyal ortamlara uyum sağlamasına yardımcı olmuştur.